Monday, May 13, 2019

What is Naam

*-:ਨਾਮ ਕੀ ਹੈ*:
----------
*ਜੋ ਨਾਮ ਜਪਦੇ ਹਨ ਉਹ ਜਾਤ-ਪਾਤ 'ਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਫਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ:-
"ਕਹਿ ਰਵਿਦਾਸ ਜੋ ਜਪੈ ਨਾਮ।। ਤਿਸੁ ਜ਼ਾਤਿ ਨ ਜਨਮੁ ਨ ਜੋਨਿ ਕਾਮੁ।।"
                       (ਆ.ਗ੍ਰੰ. 1196)
*ਨਾਮ- ਗੁਰੂ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।*

*ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਜਾਤਿ ਬਾਰੇ ਸਤਿਗੁਰੂ
ਕਬੀਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਫਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਤ ਦੀ ਜਾਤ ਨਾ ਪੁੱਛੋ ਸਗੋਂ ਇਹ ਪੁਛੋ ਕਿ ਸੰਤ ਜੀ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਕਿਆ ਹੈ?
"ਜਾਤ ਨਾ ਪੁੱਛੋ ਸਾਧ ਕੀ ਪੂਛ ਲੀਜੀਏ ਗਿਆਨ।।
ਮੋਲ ਕਰੋ ਤਲਵਾਰ ਕਾ ਪੜ੍ਹੀ ਰਹਿਨ ਦੋ ਮਿਆਨ।।"
                              (ਕਬੀਰ ਗ੍ਰੰਥਾਵਲੀ)
            ਗਿਆਨ ਸੱਚੀ ਤੇ ਸੁੱਚੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਣੀ 'ਚ *ਨਾਮ* ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਚਾਈ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੀ *ਨਾਮ* ਹੈ। ਨਾਮ ਜੋ ਸੱਚ ਹੈ। ਨਾਮ ਜੋ ਗਿਆਨ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਨਾਮ ਜੋ ਪੂਰੇ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਾ ਗੁਰੂ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਭਲਾ ਮੰਗਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਲ‌ਈ ਭਲਾ ਲੋੜਦਾ ਹੈ, ਭਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਰਥ, ਸੁਆਰਥ ਨਹੀਂ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਮਤਾ, ਸਮਾਨਤਾ, ਭਾਈਚਾਰਾ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਮ ਜਿਸ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਸੱਚੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ। ਸੱਚ ਬੋਲਣਾ, ਸੱਚ ਸੁਣਨਾ, ਸੱਚ ਮੰਨਣਾ, ਸੱਚ ਦਾ ਪਸਾਰ ਕਰਨਾ। ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰ ਦ‌ਇਆ, ਸੰਤੋਖ, ਸਬਰ, ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ। ਉਹ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਸੁਆਰਥੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ, ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ ਮੰਗਦੀ ਹੈ, *ਨਾਮ* ਹੈ। ਨਾਮ ਸਰਬੱਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਦੱਸੇ ਗਏ ਗਿਆਨ ਮਾਰਗ  ਨਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਮਾਰਗ ਉੱਪਰ ਚਲਣਾ ਭਗਤੀ ਹੈ, ਬੰਦਨਾ ਹੈ। ਅਰਾਧਨਾ ਹੈ।
------
ਰੋਸ਼ਨ ਭਗਤ,
ਸਟੇਟ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਭਗਤ ਮਹਾਂਸਭਾ ਪੰਜਾਬ।

Monday, April 29, 2019

ਸਤਿਗੁਰੂ ਕਬੀਰ ਜੀ ਕੇ ਸੱਚੇ ਵਿਚਾਰ:-ਰੋਸ਼ਨ ਲਾਲ ਭਗਤ,ਸਟੇਟ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ, ਭਗਤ ਮਹਾਸਭਾ।

*ਸੁਨਿ ਲੋਈ......*
                                                                  -------------------
*ਕਬੀਰ* ਸ਼ਬਦ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ-- ਮਹਾਨ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ। ਭਾਵੇਂ ਕਬੀਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਸੀ ਪਰ ਇਹ ਨਾਂ ਸਾਰਥਕ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਅਨੇਕਾਂ ਪਹਿਲੂਆਂ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਵੀ ਸਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੀ।
              ਦੁਨੀਆਂ ਰੱਬ ਤੋਂ ਨਹੀਂ,  ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੈ। ਕਬੀਰ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਇਹੀ ਆਖਦੇ ਹਨ--

"ਅਵਲਿ ਅਲਹ ਨੂਰ ਉਪਾਇਆ ਕੁਦਰਤਿ ਕੇ ਸਭ ਬੰਦੇ।।
ਏਕ ਨੂਰ ਤੇ ਸਭੁ ਜਗੁ ਉਪਜਿਆ, ਕਉਨ ਭਲੇ ਕੋ ਮੰਦੇ।।
          
                            ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਵੀ ਸਾਜਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਕੁਦਰਤਿ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਏਕ ਢੰਗ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਭਾਵ ਬਰਾਬਰ। ਸਮਾਜ ਵਿਚਲੀ ਊਚ- ਨੀਚ ਨੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਬੰਗ (ਦਬਦਬਾ ਵਾਲਾ) ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤੇ ਬਹੁਤ ਗਿਣਤੀ ਲੋਕ ਦੀਨ ( ਦਲਿਤ, ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ, ਬੇਚਾਰੇ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ) ਹਨ । ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਿਧਾਂਤ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਤਕੜੇ ਨੇ ਹੀ ਬਚਣਾ ਹੈ (Survival of the fittest) ਪਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਮਾੜ੍ਹੇ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
           ਇਸ ਲਈ ਕਬੀਰ ਸਾਹਿਬ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਅਸਲੀ ਸੂਰਾ (ਤਕੜ੍ਹਾ) ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਦੀਨ (ਬੇਚਾਰੇ) ਦਾ ਖਿਆਲ ਕਰੇ ਭਾਵ ਮਾੜ੍ਹੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰੇ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਲਿਆਉਣ ਹਿੱਤ ਕੁਰਬਾਨੀ ਕਰੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਲੱਗਦੀ ਵਾਹ ਕਦੇ ਨਾ ਛੱਡੇ:-

"ਸੂਰਾ ਸੋ ਪਹਿਚਾਨੀਐ ਜੋ ਲਰੈ ਦੀਨ ਕੇ ਹੇਤ।
ਪੁਰਜਾ ਪੁਰਜਾ ਕਟਿ ਮਰੈ ਕਬਹੂ ਨ ਛਾਡੈ ਖੇਤ।।"

            ਕ‌ਈ ਇਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਰੱਬ, ਦੇਵੀ ਜਾਂ ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਨਾਂ ਨੂੰ ਤੋਤੇ ਵਾਂਗ ਰਟਣ ਨਾਲ ਕਲਿਆਣ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਪਰ ਕਬੀਰ ਸਾਹਿਬ ਫਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨਾਂ ਨੂੰ ਰਟਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਹੀ ਸਵਰਗ 'ਚ ਪੁੱਜ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ:-

"ਜਿਹ ਸਿਮਰਨ ਹੋਇ ਮੁਕਤੀ ਦੁਆਰ,
ਜਾਹਿ ਬੈਕੁੰਠ ਨਹੀਂ ਸੰਸਾਰ"
(ਬੈਕੁੰਠ-- ਸਵਰਗ)

        ਕਬੀਰ ਸਾਹਿਬ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਜਣ ਦੀ, ਮੂਰਤੀਆਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਪੂਜਣ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਾਂ ਚੱਕੀ ਦੇ ਪੁੜਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ:-

"ਪਾਹਨ ਪੂਜੇ ਹਰਿ ਮਿਲੇ ਤੋਂ ਮੈਂ ਪੂਜੋਂ ਪਹਾਰ।
ਤਾਤੇ ਤੇ ਚਾਕੀ ਭਲੀ ਪੀਸਿ ਖਾਏ ਸੰਸਾਰ।।"

ਉਹ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਟਾਂ- ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਮਸਜਿਦ ਬਣਾਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮੁੱਲਾਂ ਬਾਂਗ ਕਿਉਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਖੁਦਾ ਬਹਿਰਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹੋ?

"ਕਾਂਕਰ ਪੱਥਰ ਜੋਰਿ ਕੈ, ਮਸਜਿਦ ਲਈ ਚੁਨਾਏ।
ਤਾ ਚੜਿ ਮੁੱਲਾਂ ਬਾਂਗ ਦੇ, ਬਹਿਰਾ ਹੂਆ ਖੁਦਾਏ।"

ਕਬੀਰ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚ ਨਹਾਉਣ ਨਾਲ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਲੋਕ ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਨਹਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਰਾਮ ਰਾਮ ਵੀ ਜਪਤੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ, ਕਾਲ (ਮੌਤ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਆ ਘੜੀਸਦਾ ਹੈ।

"ਤੀਰਥ ਕਰ ਕਰ ਜਗ ਮੁਵਾ, ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀ ਨਹਾਈ।
ਰਾਮਿਹ ਰਾਮ ਜਪੰਤੜਾਂ, ਕਾਲ ਘਸਿਟਿਆ ਜਾਈ।।"

(ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਲ ਜੇ ਕਦੇ ਅਛੂਤ, ਸ਼ੂਦਰ ਛੋਹ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਭਿੱਟਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੁੱਚਾ ਹੋਣ ਲਈ ਉਹ ਪੰਚਗਵਯ ਨਾਲ ਨਹਾਉਂਦਾ ਸੀ।)
ਪੰਚਗਵਯ:-
1) ਗੋਦੁਗਧ (ਦੁੱਧ)
2) ਗੋਘ੍ਰਿਤ (ਘਿਉ)
3) ਗੋਮੂਤਰ (ਮੂਤਰ)
4) ਗੋਦਘੀ (ਦਹੀਂ)
5) ਗੋਮੇਹ (ਗੋਹਾ)
ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਮਾਸੇ ਗਾਂ ਦਾ ਗੋਹਾ ਤੇ ਮੂਤਰ, ਪੰਜ-ਪੰਜ ਮਾਸੇ ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ ਤੇ ਘਿਉ ਵਿਚ ਗੰਗਾ ਜਲ ਨਾਲ ਕੇ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਨਹਾਉਂਦਾ ਸੀ।)
            
             ਕਬੀਰ ਜੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਸੱਚੇ ਹਨ, ਸਹੀ ਅਤੇ ਤਰਕਸੰਗਤ ਹਨ, ਉਹੀ ਲੋਕ ਸੱਚੇ ਸੁੱਚੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ:-

"ਕਹਿ ਕਬੀਰ ਤੇਈ ਨਰ ਸੂਚੇ।
ਸਾਚੀ ਪਰੀ ਬਿਚਾਰਾ।"
-------
*ਜੈ ਕਬੀਰ ਧਨ ਕਬੀਰ*
*ਜੈ ਭੀਮ ਜੈ ਭਾਰਤ*
-------
ਰੋਸ਼ਨ ਭਗਤ,
ਸਟੇਟ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਭਗਤ ਮਹਾਂਸਭਾ ਪੰਜਾਬ।

Wednesday, November 7, 2018

जहां ज्ञान है तहां धर्म है। जहां झूठ है तहां पाप

*ਜਹਾ ਗਿਆਨ ਤਹ ਧਰਮ ਹੈ ਜਹਾ ਝੂਠ ਤਹ ਪਾਪ*
---                ----                ----       ---
"ਹਿੰਦੂ ਕਹੂੰ ਤੋ ਹੈ ਨਹੀਂ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਭੀ ਨਾਹਿੰ।
ਪੰਚ ਤੱਤ ਕਾ ਪੁਤਲਾ, ਗੈਬੀ ਖੇਡੇ ਮਾਹਿੰ।"
           ਕਬੀਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਕੇਵਲ ਪੰਜ ਤੱਤ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਇਕ ਇਨਸਾਨ ਹੈ। ਵਿਚਾਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਚੇਤਨਾ ਉਸ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਫ਼ੁਰਤੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਕ ਕਵੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ:-
'ਨਾ ਹਿੰਦੂ ਕਾ ਨਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕਾ।
ਕਬੀਰ ਨਾਮ ਹੈ ਸਿਰਫ਼ ਇਨਸਾਨ ਕਾ।'
----
*ਜੀਵਨ ਦਾ ਮੂਲ ਉਦੇਸ਼*
" ਜਿਥੋਂ ਤੱਕ ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਸਵਾਲ ਹੈ ਇਹ ਮੰਦਭਾਗੀ ਗੱਲ ਹੈ,ਕਿ ਮੈਂ ਹਿੰਦੂ ਅਛੂਤ ਜਨਮਿਆਂ ਹਾਂ, ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀ,ਪਰ ਇਕ ਗੱਲ ਯਕੀਨਨ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਅਜੇਹੀਆਂ ਗ਼ੈਰਤਹੀਣ ਅਤੇ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੋ ਜਾਵਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤਹਾਨੂੰ ਸੰਜੀਦਗੀ ਨਾਲ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਹਿੰਦੂ ਜਨਮਿਆਂ ਸੀ, ਮੈਂ ਹਿੰਦੂ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਮਰੂੰਗਾ ਨਹੀਂ।"
                        ਡਾ. ਅੰਬੇਡਕਰ
                ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਹੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸਾਡੇ ਜਿਹਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੰਤ ਕਬੀਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਮੰਨਣਾ ਕੋਈ ਸਧਾਰਨ ਕਥਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਕ ਮੁਕੰਮਲ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਲੈ ਕੇ ਉਸ 'ਤੇ ਤੁਰੇ ਜਾਣ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਸੰਤ ਕਬੀਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਮੰਨਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਕਿ ਸੰਤ ਕਬੀਰ ਦੀ ਬਾਣੀ, ਸਿੱਖ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਮੁਕੰਮਲ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ ਜੋ ਸੰਤ ਨਾਮਦੇਵ ਤੇ ਸੰਤ ਰਵਿਦਾਸ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਤੱਕ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤੱਖ ਵਿਦਮਾਨ ਹੋਇਆ। ਜਦੋੰ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੈਂ ਹਿੰਦੂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਸੰਤ ਨਾਮਦੇਵ, ਸੰਤ ਕਬੀਰ *(ਚਾਹੇ ਸੰਤ ਕਬੀਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਸੀ)* ਸੰਤ ਰਵਿਦਾਸ ਅਤੇ ਸੰਤ ਸੈਣ, ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਕਰਕੇ ਹੀ ਚਾਰੇ ਅਛੂਤ, ਢੇਡ ਜਾਂ ਨੀਚ ਐਲਾਨੇ ਗਏ।
ਕਬੀਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਾਰੀ ਬਾਣੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵੇਦਾਂ, ਸ਼ਾਸ਼ਤਰਾਂ, ਪੁਰਾਣਾਂ, ਸਿਮਰਤੀਆਂ, ਤੀਰਥ, ਮੰਦਿਰ,ਵਰਤ, ਜੰਤਰ- ਮੰਤਰ , ਤਪ- ਤਪੱਸਿਆ, ਜੋਗ, ਪੂਜਾ, ਆਰਤੀਆਂ,ਪੁੰਨ-ਦਾਨ, ਦੇਵੀਆਂ, ਦੇਵਤੇ, ਭਗਵਾਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਮਹੇਸ਼, ਕਿ੍ਸ਼ਨ, ਰਾਮ, ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ,ਗ‌ਊ ਗਾਇਤ੍ਰੀ, ਦੁਰਗਾ, ਮਹਾਂਮਾਈ,ਅਹੋਈ (ਜੋ ਹੋਈ ਹੀ ਨਹੀਂ), ਲਛਮੀ, ਪਾਰਬਤੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗੁਰੂ, ਕਰਮਕਾਂਡ,ਜੂਨੀ ਚੱਕਰ,ਮੁਕਤੀ, ਸਰਾਧ,ਸਤੀ, ਭਵਸਾਗਰ, ਜਮਦੂਤ, ਧਰਮਰਾਜ,ਨਰਕ-ਸੁਰਗ, ਬੈਕੁੰਠ,ਜੰਜੂ, ਪਾਖੰਡ,ਛਲ-ਕਪਟ, ਕੂੜ ਆਦਿ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਸਿੱਧਾ ਖਿਲਾਫ਼ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ।
          ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਕਬੀਰ ਸਾਹਿਬ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤੇ ਕਰਾਰੀ ਚੋਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਧਰਮ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ।
              ਸੰਤ ਕਬੀਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੈਂ ਬਨਾਰਸ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਦੇਖੋ ਮੇਰੀ ਮੱਤ ਵੀ ਛੋਟੀ ਹੈ। ਸਾਰਾ ਜਨਮ (ਉਮਰ) ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰੀ (ਬਨਾਰਸ) ਵਿਚ ਲੰਘਾ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਮਰਨ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਮਗਹਰ (ਹੜੰਬਾ)ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹਾਂ।
             ਸਤਿਗੁਰੂ ਕਬੀਰ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ 'ਮੈਂ ਹਿੰਦੂ ਮਰੂੰਗਾ ਨਹੀਂ' ਦੇ ਕਮਾਲ ਦੇ ਅਰਥ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ: ਕਬੀਰ ਦਾ ਜਨਮ ਬਨਾਰਸ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਕਾਸ਼ੀ ਬਨਾਰਸ ਇੱਕੋ ਸਥਾਨ ਦੇ ਦੋ ਨਾਮ ਹਨ। ਤੀਜੀ ਨੁੱਕਰੇ ਸਾਰਨਾਥ ਹੈ ਜਿਥੇ ਪਿਤਾਮਾ ਬੁੱਧ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਮਨੁੱਖੀ ਕਲਿਆਣ ਦੇ ਧਰਮ-ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਤੋਰਿਆ ਸੀ। ਕਬੀਰ ਸਾਹਿਬ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਬਨਾਰਸ ਵਿਚ ਮਰੇਗਾ ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਸੁਰਗ ਪਹੁੰਚੇਗਾ,ਇਸ ਕਰਕੇ ਹਿੰਦੂ ਬਨਾਰਸ ਵਿਚ ਮਰਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ *ਜੋ ਮਗਹਰ ਮਰੇਗਾ ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਨਰਕ ਵਿਚ ਪਵੇਗਾ*(ਕਿਉਂਕਿ ਉਥੇ ਤਥਾਗਤ ਬੁੱਧ ਨੇ ਪਰਿ-ਨਿਰਵਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ)
   ਕਬੀਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੇਰੀ ਮੱਤ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਕਾਸ਼ੀ ਬਨਾਰਸ ਵਿਚ ਰਿਹਾ ਪਰ ਹੁਣ ਮਰਨ ਦੀ ਵਾਰੀ ਆਈ ਤਾਂ ਮਗਹਰ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਿਆ ਹਾਂ।
ਦੇਖੋ ਕਮਾਲ ਕਿ ਕਾਸ਼ੀ ਬਨਾਰਸ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸਾਰਨਾਥ ਵਿਚ ਬੁੱਧ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਮਗਹਰ (ਹੜੰਬਾ) ਵਿਖੇ ਕੋਈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮਗਹਰ ਵਿਚ ਮਰਨਾ, ਨਰਕ ਜਾਣਾ ਹੈ ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ ਬਨਾਰਸ ਵਿਚ ਮਰਨਾ ਸੁਰਗ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਬੀਰ ਮਰਨ ਵੇਲੇ ਬਨਾਰਸ ਛੱਡ ਕੇ ਮਗਹਰ ਗ‌ਏ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਰਹਿ ਕੇ ਮਰਨਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ।ਉਹ ਪਿਤਾਮਾ ਬੁੱਧ ਦੇ ਸਮਾਧੀ ਸਥਾਨ ਮਗਹਰ ਵਿਚ ਮਰਨ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਵੇਂ ਕੀਤਾ ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਹੋਣ ਨੂੰ ਅੰਤਲੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਤਿਆਗਿਆ। ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਦੀ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੋਰ ਕੀ ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਜਿੰਨਾ ਸਿਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਮੇਲ ਕੇ ਕਦੀ ਸੋਚਿਆ ਨਹੀਂ, ਸਮਝਿਆ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
              ਕਬੀਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਲੋਕੋ , *ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਉਲਟੀ ਵਹਾਉ* ਭਾਵ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਵੇਦ ਸ਼ਾਸਤਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਾ ਕਰੋ।
     ਪਰ ਜੇ ਅੰਬੇਡਕਰੀ ਬਣ ਕੇ,  ਸਿੱਖ ਬਣ ਕੇ ਜਾਂ ਬੋਧੀ ਬਣ ਕੇ ਵੀ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗਦਾ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਣਾ ਵਿਆਰਥ ਹੈ। ਇਕ ਅੰਬੇਡਕਰੀ ਜਾਂ ਕਬੀਰ ਪੰਥੀ ਜੇਕਰ ਰਾਧਾ ਸਵਾਮੀ, ਸੱਚੇ ਸੌਦੇ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੁੱਧ ਜਾਂ ਸਿੱਖ ਹੋਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਅੰਬੇਡਕਰੀ ਵਧੇਰੇ ਮੁਕਤ ਹਨ।
           ਕਬੀਰ ਪੂਰਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦਲਿਤ ਬਹੁਜਨ ਨੇ ਕਦੀ ਵੀ ਇਸ ਖ਼ਿਆਲ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕੀਆਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਆਂ ਦੀ ਰੂਪ- ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਸੂਤਰ-ਬੱਧ ਕਰਕੇ ਜਾਨਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਕਿ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਤਿਆਗਿਆ ਸੀ।
         ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ ਵਿੱਦਿਆ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਵਿਰਲਾ ਕਬੀਰ ਪੰਥੀ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸ ਨੇ ਕਬੀਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਡਾ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਨੂੰ ਸੂਤਰ-ਬੱਧ ਕਰਕੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੋਵੇਗਾ।
     ਪ੍ਰੰਤੂ ਕਬੀਰ ਪੰਥੀ ਲੋਕ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕੇ ਕਿ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਬੀਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ, ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਢਾਲਿਆ, ਪਰੋਇਆ ਤੇ ਗੁੰਨਿਆ। ਉਹ ਸਿੱਖ ਵੀ ਬਣੇ, ਬੁੱਧ ਵੀ ਬਣੇ ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ। ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿਚ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੰਤ ਕਬੀਰ ਉਸ ਦੇ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਹੋਣਾ ਕੀ ਹੈ? ਅਕਲ ਦੀ ਗੱਲ ਸਿੱਖਣ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਬਣ ਜਾਈਦਾ ਹੈ। ਦਜੋ ਸੰਤ ਕਬੀਰ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਨਾਲ ਬੰਦਾ ਸਿੱਖ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
              ਕਬੀਰ ਬਾਣੀ ਵੈਦਿਕ ਆਰੀਆ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ। ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਮਾਰਗ। ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਮਝ ਪੈ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਸੰਤਾਂ ਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ, ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ, ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਧਾਰਾ ਦੇ ਲੋਕ ਹਾਂ। ਸ਼ਕਲ ਤੋਂ ਨਾ ਸਹੀ ਅਕਲ ਤੋਂ ਤਾਂ ਹੈਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹੀ, ਨਾ ਸੁਣੀ, ਨਾ ਸਮਝੀ, ਨਾ ਮੰਨੀ ਕਿ ;
◼ਅੰਧੇ ਅਕਲੀ ਬਾਹਰੇ ਕਿਆ ਤਿਨ ਸਿਉ ਕਹੀਐ।।
ਬਿਨ ਗੁਰ ਪੰਥ ਨ ਸੂਝ‌ਈ ਕਿਤ ਬਿਧਿ ਨਿਰਬਹੀਏ।।
ਖੋਟੇ ਕ‌ਉ ਖਰਾ ਕਹੈ ਖਰੇ ਸਾਰ ਨਾ ਜਾਣੈ।।
ਅੰਧੇ ਕਾ ਨਾਉ ਪਾਰਖੂ ਕਲੀ ਕਾਲ ਵਿਡਾਣੈ।।
ਸੂਤੇ ਹੋ ਜਾਗਤ ਕਹੇ ਜਾਗਤਾ ਸੂਤਾ।।
(ਭਾਵ ਦੋ ਅੱਖਾਂ ਮੀਚ ਅੰਦਰ ਵੜ ਕੇ ਮਾਲਾ ਫੜਕੇ ਕੇ ਰਾਮ-ਰਾਮ ਕਰਨ ਬਹਿ ਗਿਆ ਉਸ ਲ‌ਈ ਉਹ ਜਾਗਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੱਚ ਦੀ ਸਮਝ ਪੈ ਗ‌ਈ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਮੂਰਖ਼ ਅਨਜਾਣ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਬੇਅਕਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕੁਰਾਹੀਆ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

* -ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਕੱਲੀ ਦੀਵਾਲੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਹੀ ਦਲਿਤ ਬਹੁਜਨ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵਾਹ ਵਾਸਤਾ  ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਮਹੀਨੇ ਇਕ  ਜਾਂ ਦੋ ਤੇ ਕ‌ਈ ਵਾਰੀ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਤਿਉਹਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੋ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਧਨਤੇਰਸ ਫਿਰ ਦੀਵਾਲੀ ਤੇ ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਭਾ‌ਈ- ਦੂਜ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਨੂੜ੍ਹ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਦੀਵਾਲੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਦੀਪਦਾਨ ਉਸਤਵ ਵਜੋਂ ਮਨਾਈਏ ਜੋ ਮਹਾਨ ਸਮਰਾਟ ਅਸ਼ੋਕ ਵਲੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਦੀਪਦਾਨ ਉਸਤਵ ਦੀ ਗੱਲ ਦਲਿਤ ਬਹੁਜਨਾਂ ਨੇ ਤੋਰੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਵੀ *ਦੀਵਾਲੀ ਨੂੰ ਦੀਪ ਉਸਤਵ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ*  ਕਬੀਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਲਾ ਕੇ ਦੀਵਾਲੀ ਦੀਆਂ ਵਧਾਈਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਹਿੰਦੂ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਨੀਚ ਕਿਉਂ।
**ਵਰਤ,ਪੂਜਾ-ਪਾਠ, ਤਿਲਕ , ਹੋਮ, ਜੱਗ, ਤੀਰਥ,ਨਰਕ, ਸੁਰਗ,ਪੁਨਰ- ਜਨਮ, ਸ਼ਿਵਪੁਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਪੁਰੀ, ਇੰਦਰਪੁਰੀ, ਸਾਰਾ ਹਿੰਦੂ ਤਾਣਾ-ਬਾਣਾ ਦਲਿਤ ਬਹੁਜਨ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।(ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ)
----
*** ਝੂਠ ਨਾ ਬੋਲ ਪਾਂਡੇ, ਸੱਚ ਕਹੀਏ।
                                ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ।
                        -------
ਰੋਸ਼ਨ ਭਗਤ,
ਸਟੇਟ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ, ਭਗਤ ਮਹਾਂ ਸਭਾ, ਪੰਜਾਬ।

मैं सो गुर पाया। सतगुरु कबीर जी महाराज।

*ਮੈਂ ਸੋ ਗੁਰ ਪਾਇਆ........*
ਕਬੀਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਬਾਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟੀਕਰਨ ਦਿੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਫਰਮਾਇਆ:-
*"ਕਹੁ ਕਬੀਰ ਮੈਂ ਸੋ ਗੁਰ ਪਾਇਆ,*
*ਜਾਕਾ ਨਾਉ ਬਿਬੇਕ।"*
ਸ਼ਬਦ ਕੋਸ਼ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਬਿਬੇਕ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ :- ਗਿਆਨ, ਬੁੱਧੀ, ਅਕਲਮੰਦੀ-ਭਾਵ- ਕਬੀਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਹਾਂਵਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਹੈ:- ਗਿਆਨ, ਬੁੱਧੀ, ਅਕਲਮੰਦੀ।
          ਵਿਸ਼ਵ ਰਤਨ ਡਾ. ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੇ ਮਾਪੇ ਅਤੇ ਨਾਨਕਾ ਪਰਿਵਾਰ *'ਕਬੀਰ ਪੰਥੀ'* ਸਨ। ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਬੀਰ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ *'ਰਾਹਨੁਮਾ'* ਸਵੀਕਾਰਿਆ। ਜਿੰਦਗੀ ਭਰ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਗਹਿਰਾਈਆਂ 'ਚੋਂ ਕਬੀਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਅਗਸਤ, 2012 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਪਾਪੂਲਰ ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਅੰਬੇਡਕਰ ਸਾਹਿਬ ਦਸ ਮਹਾਨ ਭਾਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਆਏ। ਇਹ ਸੂਚਨਾ *'ਵੀਕਲੀ ਆਊਟ ਲੁੱਕ'* (ਜੋ 20 ਅਗਸਤ, 2012 ਨੂੰ ਜ਼ਾਰੀ ਹੋਣਾ ਸੀ ਪਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਸ ਕਰਕੇ 15 ਅਗਸਤ 2012 ਨੂੰ ਜ਼ਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ) ਵਿੱਚੋਂ ਲ‌ਈ ਗ‌ਈ ਹੈ। ਇਸ ਸੂਚਨਾ ਮੁਤਾਬਿਕ ਦਸ ਭਾਰਤੀਆਂ ਵਿਚੋੱ  ਸੱਤ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦਾ ਨਾਂ ਵੋਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜ਼ਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਮਨਲਿਖਤ *'ਪਾਪੂਲਰ ਵੋਟਾਂ'* ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ:-
1) ਡਾਕਟਰ ਅੰਬੇਡਕਰ--19,91,744.
2) ਏ,ਪੀ,ਜੇ ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ- 13,74,431.
3) ਵਲਭ ਭਾਈ ਪਟੇਲ- 5,58,835.
4) ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ- 1,67,378.
8) ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ- 17,641.
9) ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ- 11,520.
10) ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ- 99,21.
ਕੀ ਇਹ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਏ ਕਿ ਪਾਪੂਲਰ ਵੋਟਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਅੰਬੇਡਕਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਆਉਣਾ ਕਬੀਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਹੀ ਸਵੱਲੀ ਨਜ਼ਰ ਹੈ?
ਅਗਰ ਕਬੀਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਉਪਾਸ਼ਕ ਕੇਵਲ ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ , ਸ਼ਰਧਾ, ਮਿਥਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾ- ਵਾਦ ਨੂੰ ਹੀ ਆਧਾਰ ਬਣਾਉਣਗੇ ਤਾਂ ਉਹ ਕਬੀਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮਾਨਵਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਾਲ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਹੋਏਗੀ।
*ਡਾਕਟਰ ਭਦੰਤ ਆਨੰਦ ਕੌਸ਼ਲਿਆਯਨ ਅਨੁਸਾਰ*
    ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਡਾ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਨੇ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਕਹਿ ਕਿ ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਗੁਰੂ ਹਨ।
ੳ) ਤਥਾਗਤ ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਜੀ।
ਅ) ਸੰਤ ਕਬੀਰ ਜੀ।
ੲ) ਮਹਾਤਮਾ ਜੋਤੀਬਾ ਫੂਲੇ ਜੀ।
ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੰਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਇਕ ਵਿਆਪਕ ਖੋਜ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
-------
ਜੈ ਕਬੀਰ, ਧੰਨ ਕਬੀਰ।
ਜੈ ਭੀਮ ਜੈ ਭਾਰਤ।
-------
ਰੋਸ਼ਨ ਭਗਤ।

Sunday, May 28, 2017

Photo from Prof.Raj Kumar Bhagat

Sunday, April 2, 2017

सतगुरु कबीर साहेब जी के अनमोल वचन।

|| दोहा || 

माँगन मरण समान है, मति माँगो कोई भीख ।
माँगन ते मारना भला, यह सतगुरु की सीख ॥

|| अर्थ ||

माँगना मरने के बराबर है, इसलिए किसी से भीख मत मांगो . सतगुरु कहते हैं कि मांगने से मर जाना बेहतर है, अर्थात पुरुषार्थ से स्वयं चीजों को प्राप्त करो, उसे किसी से मांगो मत

Friday, March 31, 2017

सतगुरु कबीर जी की बानी के महत्वपूर्ण अंश

मोको कहां ढूंढे रे बन्दे मैं तो तेरे पास में
ना तीरथ में ना मूरत में ना एकांत निवास में
ना मन्दिर में ना मस्जिद में ना काबे कैलास में
मैं तो तेरे पास में बन्दे मैं तो तेरे पास में
ना मैं जप मैं ना मैं तप में ना मैं बरत उपास में
ना में क्रिया करम में रहता नहिं जोग सन्यास में
नहिं पिंड में नहिं अंड में ना ब्रह्मांड आकाश में
ना मैं प्रकटी भंवर गुफा में सब स्वांसों की स्वांस में
खोजी होए तुंरत मिल जाऊ इक पल की तलाश में
कहत कबीर सुनो भई साधो मैं तो हूं विश्वास में
#संत_कबीर..
मतलब इ हैं कि भगवन् इश्वर कही नहि है अगर ये #परिभाषित कही पर है तो सभी इंसानो के भीतर विद्यमान है।
हे आस्तिकों इन्हें तलाशिए..
हे नास्तिकों इन्हें नकारिए..

Tuesday, March 21, 2017

सतगुरु कबीर जी की बानी के कुछ अनमोल वचन।

“ *लाडू लावन लापसी ,*
*पूजा चढ़े अपार*
*पूजी पुजारी ले गया,*
*मूरत के मुह छार !!* ”
– संत कबीर
(अर्थ – आप जो भगवान् के नाम पर मंदिरों में दूध, दही, मख्कन, घी, तेल, सोना, चाँदी, हीरे, मोती, कपडे, वेज़- नॉनवेज़ , दारू-शारू, भाँग, मेकअप सामान, चिल्लर, चेक, केश इत्यादि माल जो चढाते हो, क्या वह भगवान् तक जा रहा है क्या ?? आपका यह माल कितना % भगवान् तक जाता है ? ओर कितना % बीच में ही गोल हो रहा है ? या फिर आपके भगवान तक आपके चड़ाए गए माल का कुछ भी नही पहुँचता ! अगर कुछ भी नही पहुँच रहा तो फिर घोटाला कहाॅ हो रहा है ? ओर घोटाला कौन कर रहा है ? सदियों पहले दुनिया के इस सबसे बड़े घोटाले पर कबीर की नज़र पड़ी | कबीर ने बताया आप का यह सारा माल पुजारी ले जाता है ,और भगवान् को कुछ नहीं मिलता, इसलिए मंदिरों में दान करना बंद करो )
” *पाथर पूजे हरी मिले,*
*तो मै पूजू पहाड़ !*
*घर की चक्की कोई न पूजे,*
*जाको पीस खाए संसार !!* ”
– संत कबीर
” *मुंड मुड़या हरि मिलें ,सब कोई लेई मुड़ाय |*
*बार -बार के मुड़ते ,भेंड़ा न बैकुण्ठ जाय ||* ”
– संत कबीर
” *माटी का एक नाग बनाके ,*
*पुजे लोग लुगाया !*
*जिंदा नाग जब घर मे निकले,*
*ले लाठी धमकाया !!* ”
– संत कबीर
” *जिंदा बाप कोई न पुजे, मरे बाद पुजवाये* !
*मुठ्ठी भर चावल लेके, कौवे को बाप बनाय !!*
– संत कबीर
” *हमने देखा एक अजूबा ,मुर्दा रोटी खाए* ,
*समझाने से समझत नहीं ,लात पड़े चिल्लाये !!”*
– संत कबीर
” *कांकर पाथर जोरि के ,मस्जिद लई चुनाय* |
*ता उपर मुल्ला बांग दे, क्या बहरा हुआ खुदाय ||* ”
– संत कबीर
” *हिन्दू कहें मोहि राम पियारा* ,
*तुर्क कहें रहमाना ,*
*आपस में दोउ लड़ी-लड़ी मुए,*
*मरम न कोउ जाना ।* ”
– संत कबीर
(अर्थ : कबीर कहते हैं कि हिन्दू राम के भक्त हैं और तुर्क (मुस्लिम) को रहमान प्यारा है. इसी बात पर दोनों लड़-लड़ कर मौत के मुंह में जा पहुंचे, तब भी दोनों में से कोई सत्य को न जान पाया ।)
जाति_पर_कबीर जी _की_चोट
” *जाति ना पूछो साधू की, पूछ लीजिये ज्ञान* !
*मोल करो तलवार का, पड़ा रहन दो म्यान* !!
– संत कबीर
” *काहे को कीजै पांडे छूत विचार।*
*छूत ही ते उपजा सब संसार ।।*
*हमरे कैसे लोहू तुम्हारे कैसे दूध।*
*तुम कैसे बाह्मन पांडे, हम कैसे सूद(शुद्र)।।* ”
– संत कबीर
”कबीरा कुंआ एक हैं,
पानी भरैं अनेक ।
बर्तन में ही भेद है,
पानी सबमें एक ॥”
– कबीर
”एक क्ष ,एकै मल मुतर,
एक चाम ,एक गुदा ।
एक जोती से सब उतपना,
कौन बामन कौन शूद ”
– कबीर
कबीर_की_सबको_सीख बाकि_समझ_अपनी_अपनी
”जैसे तिल में तेल है,
ज्यों चकमक में आग I
तेरा साईं तुझमें है ,
तू जाग सके तो जाग II ”
– कबीर
मोको कहाँ ढूंढे रे बन्दे ,
मैं तो तेरे पास में।
ना मैं तीरथ में, ना मैं मुरत में,
ना एकांत निवास में ।
ना मंदिर में , ना मस्जिद में,
ना काबे , ना कैलाश में।।
ना मैं जप में, ना मैं तप में,
ना बरत ना उपवास में ।।।
ना मैं क्रिया करम में,
ना मैं जोग सन्यास में।।
खोजी हो तो तुरंत मिल जाऊ,
इक पल की तलाश में ।।
कहत कबीर सुनो भई साधू,
मैं तो तेरे पास में बन्दे…
मैं तो तेरे पास में…..
– कबीर.

Sunday, December 25, 2016

कबीर जी के दोहे / Kabir Ke Dohe

 बुरा जो देखन मैं चला, बुरा न मिलिया कोय,
जो दिल खोजा आपना, मुझसे बुरा न कोय।
अर्थ : जब मैं इस संसार में बुराई खोजने चला तो मुझे कोई बुरा न मिला. जब मैंने अपने मन में झाँक कर देखा 
तो पाया कि मुझसे बुरा कोई नहीं है

 पोथी पढ़ि पढ़ि जग मुआ, पंडित भया न कोय,
ढाई आखर प्रेम का, पढ़े सो पंडित होय।
अर्थ : बड़ी बड़ी पुस्तकें पढ़ कर संसार में कितने ही लोग मृत्यु के द्वार पहुँच गए, पर सभी विद्वान न हो सके. कबीर मानते हैं कि यदि कोई प्रेम या प्यार के केवल ढाई अक्षर ही अच्छी तरह पढ़ ले, अर्थात प्यार का वास्तविक रूप पहचान ले तो वही सच्चा ज्ञानी होगा.
 साधु ऐसा चाहिए, जैसा सूप सुभाय,
सार-सार को गहि रहै, थोथा देई उड़ाय।
अर्थ : इस संसार में ऐसे सज्जनों की जरूरत है जैसे अनाज साफ़ करने वाला सूप होता है. जो सार्थक को बचा लेंगे और निरर्थक को उड़ा देंगे.
तिनका कबहुँ ना निन्दिये, जो पाँवन तर होय,
कबहुँ उड़ी आँखिन पड़े, तो पीर घनेरी होय।
अर्थ : कबीर कहते हैं कि एक छोटे से तिनके की भी कभी निंदा न करो जो तुम्हारे पांवों के नीचे दब जाता है. यदि कभी वह तिनका उड़कर आँख में आ गिरे तो कितनी गहरी पीड़ा होती है !
धीरे-धीरे रे मना, धीरे सब कुछ होय,
माली सींचे सौ घड़ा, ॠतु आए फल होय।
अर्थ : मन में धीरज रखने से सब कुछ होता है. अगर कोई माली किसी पेड़ को सौ घड़े पानी से सींचने लगे तब भी फल तो ऋतु  आने पर ही लगेगा !
माला फेरत जुग भया, फिरा न मन का फेर,
कर का मनका डार दे, मन का मनका फेर।
अर्थ : कोई व्यक्ति लम्बे समय तक हाथ में लेकर मोती की माला तो घुमाता है, पर उसके मन का भाव नहीं बदलता, उसके मन की हलचल शांत नहीं होती. कबीर की ऐसे व्यक्ति को सलाह है कि हाथ की इस माला को फेरना छोड़ कर मन के मोतियों को बदलो या  फेरो.
जाति न पूछो साधु की, पूछ लीजिये ज्ञान,
मोल करो तरवार का, पड़ा रहन दो म्यान।
अर्थ : सज्जन की जाति न पूछ कर उसके ज्ञान को समझना चाहिए. तलवार का मूल्य होता है न कि उसकी मयान का – उसे ढकने वाले खोल का.
दोस पराए देखि करि, चला हसन्त हसन्त,
अपने याद न आवई, जिनका आदि न अंत।
अर्थ : यह मनुष्य का स्वभाव है कि जब वह  दूसरों के दोष देख कर हंसता है, तब उसे अपने दोष याद नहीं आते जिनका न आदि है न अंत.
जिन खोजा तिन पाइया, गहरे पानी पैठ,
मैं बपुरा बूडन डरा, रहा किनारे बैठ।
अर्थ : जो प्रयत्न करते हैं, वे कुछ न कुछ वैसे ही पा ही लेते  हैं जैसे कोई मेहनत करने वाला गोताखोर गहरे पानी में जाता है और कुछ ले कर आता है. लेकिन कुछ बेचारे लोग ऐसे भी होते हैं जो डूबने के भय से किनारे पर ही बैठे रह जाते हैं और कुछ नहीं पाते.
बोली एक अनमोल है, जो कोई बोलै जानि,
हिये तराजू तौलि के, तब मुख बाहर आनि।
अर्थ : यदि कोई सही तरीके से बोलना जानता है तो उसे पता है कि वाणी एक अमूल्य रत्न है। इसलिए वह ह्रदय के तराजू में तोलकर ही उसे मुंह से बाहर आने देता है.
अति का भला न बोलना, अति की भली न चूप,
अति का भला न बरसना, अति की भली न धूप।
अर्थ : न तो अधिक बोलना अच्छा है, न ही जरूरत से ज्यादा चुप रहना ही ठीक है. जैसे बहुत अधिक वर्षा भी अच्छी नहीं और बहुत अधिक धूप भी अच्छी नहीं है.
निंदक नियरे राखिए, ऑंगन कुटी छवाय,
बिन पानी, साबुन बिना, निर्मल करे सुभाय।
अर्थ : जो हमारी निंदा करता है, उसे अपने अधिकाधिक पास ही रखना चाहिए। वह तो बिना साबुन और पानी के हमारी कमियां बता कर हमारे स्वभाव को साफ़ करता है.
दुर्लभ मानुष जन्म है, देह न बारम्बार,
तरुवर ज्यों पत्ता झड़े, बहुरि न लागे डार।
अर्थ : इस संसार में मनुष्य का जन्म मुश्किल से मिलता है. यह मानव शरीर उसी तरह बार-बार नहीं मिलता जैसे वृक्ष से पत्ता  झड़ जाए तो दोबारा डाल पर नहीं
लगता.
कबीरा खड़ा बाज़ार में, मांगे सबकी खैर,
ना काहू से दोस्ती,न काहू से बैर.
अर्थ : इस संसार में आकर कबीर अपने जीवन में बस यही चाहते हैं कि सबका भला हो और संसार में यदि किसी से दोस्ती नहीं तो दुश्मनी भी न हो !
हिन्दू कहें मोहि राम पियारा, तुर्क कहें रहमाना,
आपस में दोउ लड़ी-लड़ी  मुए, मरम न कोउ जाना।
अर्थ : कबीर कहते हैं कि हिन्दू राम के भक्त हैं और तुर्क (मुस्लिम) को रहमान प्यारा है. इसी बात पर दोनों लड़-लड़ कर मौत के मुंह में जा पहुंचे, तब भी दोनों में से कोई सच को न जान पाया।

कहत सुनत सब दिन गए, उरझि न सुरझ्या मन.
कही कबीर चेत्या नहीं, अजहूँ सो पहला दिन.
अर्थ : कहते सुनते सब दिन निकल गए, पर यह मन उलझ कर न सुलझ पाया. कबीर कहते हैं कि अब भी यह मन होश में नहीं आता. आज भी इसकी अवस्था पहले दिन के समान ही है. 
              कबीर लहरि समंद की, मोती बिखरे आई.
बगुला भेद न जानई, हंसा चुनी-चुनी खाई.
अर्थ :कबीर कहते हैं कि समुद्र की लहर में मोती आकर बिखर गए. बगुला उनका भेद नहीं जानता, परन्तु हंस उन्हें चुन-चुन कर खा रहा है. इसका अर्थ यह है कि किसी भी वस्तु का महत्व जानकार ही जानता है।
           जब गुण को गाहक मिले, तब गुण लाख बिकाई.
जब गुण को गाहक नहीं, तब कौड़ी बदले जाई.
अर्थ : कबीर कहते हैं कि जब गुण को परखने वाला गाहक मिल जाता है तो  गुण की कीमत होती है. पर जब ऐसा गाहक नहीं मिलता, तब गुण कौड़ी के भाव चला जाता है.
                                                      कबीर कहा गरबियो, काल गहे कर केस.                                                    
 ना जाने कहाँ मारिसी, कै घर कै परदेस. 

अर्थ : कबीर कहते हैं कि हे मानव ! तू क्या गर्व करता है? काल अपने हाथों में तेरे केश पकड़े हुए है. मालूम नहीं, वह घर या परदेश में, कहाँ पर तुझे मार डाले.
                       पानी केरा बुदबुदा, अस मानुस की जात.
एक दिना छिप जाएगा,ज्यों तारा परभात.
अर्थ : कबीर का कथन है कि जैसे पानी के बुलबुले, इसी प्रकार मनुष्य का शरीर क्षणभंगुर है।जैसे प्रभात होते ही तारे छिप जाते हैं, वैसे ही ये देह भी एक दिन नष्ट हो जाएगी.
                                   हाड़ जलै ज्यूं लाकड़ी, केस जलै ज्यूं घास.
            सब तन जलता देखि करि, भया कबीर उदास.
अर्थ : यह नश्वर मानव देह अंत समय में लकड़ी की तरह जलती है और केश घास की तरह जल उठते हैं. सम्पूर्ण शरीर को इस तरह जलता देख, इस अंत पर कबीर का मन उदासी से भर जाता है. —
जो उग्या सो अन्तबै, फूल्या सो कुमलाहीं।
जो चिनिया सो ढही पड़े, जो आया सो जाहीं।
अर्थ : इस संसार का नियम यही है कि जो उदय हुआ है,वह अस्त होगा। जो विकसित हुआ है वह मुरझा जाएगा. जो चिना गया है वह गिर पड़ेगा और जो आया है वह जाएगा.
झूठे सुख को सुख कहे, मानत है मन मोद.
 खलक चबैना काल का, कुछ मुंह में कुछ गोद.
अर्थ : कबीर कहते हैं कि अरे जीव ! तू झूठे सुख को सुख कहता है और मन में प्रसन्न होता है? देख यह सारा संसार मृत्यु के लिए उस भोजन के समान है, जो कुछ तो उसके मुंह में है और कुछ गोद में खाने के लिए रखा है.
ऐसा कोई ना मिले, हमको दे उपदेस.
भौ सागर में डूबता, कर गहि काढै केस.
अर्थ : कबीर संसारी जनों के लिए दुखित होते हुए कहते हैं कि इन्हें कोई ऐसा पथप्रदर्शक न  मिला जो उपदेश देता और संसार सागर में डूबते हुए इन प्राणियों को अपने हाथों से केश पकड़ कर निकाल लेता.  —
संत ना छाडै संतई, जो कोटिक मिले असंत
 चन्दन भुवंगा बैठिया,  तऊ सीतलता न तजंत।
अर्थ : सज्जन को चाहे करोड़ों दुष्ट पुरुष मिलें फिर भी वह अपने भले स्वभाव को नहीं छोड़ता. चन्दन के पेड़ से सांप लिपटे रहते हैं, पर वह अपनी शीतलता नहीं छोड़ता.
 कबीर तन पंछी भया, जहां मन तहां उडी जाइ.
 जो जैसी संगती कर, सो तैसा ही फल पाइ.
अर्थ :कबीर कहते हैं कि संसारी व्यक्ति का शरीर पक्षी बन गया है और जहां उसका मन होता है, शरीर उड़कर वहीं पहुँच जाता है। सच है कि जो जैसा साथ करता है, वह वैसा ही फल पाता है.
तन को जोगी सब करें, मन को बिरला कोई.
सब सिद्धि सहजे पाइए, जे मन जोगी होइ.
अर्थ : शरीर में भगवे वस्त्र धारण करना सरल है, पर मन को योगी बनाना बिरले ही व्यक्तियों का काम है य़दि मन योगी हो जाए तो सारी सिद्धियाँ सहज ही प्राप्त हो जाती हैं.
कबीर सो धन संचे, जो आगे को होय.
सीस चढ़ाए पोटली, ले जात न देख्यो कोय.
अर्थ : कबीर कहते हैं कि उस धन को इकट्ठा करो जो भविष्य में काम आए. सर पर धन की गठरी बाँध कर ले जाते तो किसी को नहीं देखा.
 —
माया मुई न मन मुआ, मरी मरी गया सरीर.
आसा त्रिसना न मुई, यों कही गए कबीर .
अर्थ : कबीर कहते हैं कि संसार में रहते हुए न माया मरती है न मन. शरीर न जाने कितनी बार मर चुका पर मनुष्य की आशा और तृष्णा कभी नहीं मरती, कबीर ऐसा कई बार कह चुके हैं.
  
मन हीं मनोरथ छांड़ी दे, तेरा किया न होई.
 पानी में घिव निकसे, तो रूखा खाए न कोई.
अर्थ : मनुष्य मात्र को समझाते हुए कबीर कहते हैं कि मन की इच्छाएं छोड़ दो , उन्हें तुम अपने बूते पर पूर्ण नहीं कर सकते। यदि पानी से घी निकल आए, तो रूखी रोटी कोई न खाएगा.
 
जब मैं था तब हरी नहीं, अब हरी है मैं नाही |
सब अँधियारा मिट गया, दीपक देखा माही ||
अर्थ : जब मैं अपने अहंकार में डूबा था – तब प्रभु को न देख पाता था – लेकिन जब गुरु ने ज्ञान का दीपक मेरे भीतर प्रकाशित किया तब अज्ञान का सब अन्धकार मिट गया  – ज्ञान की ज्योति से अहंकार जाता रहा और ज्ञान के आलोक में प्रभु को पाया.
 
कबीर सुता क्या करे, जागी न जपे मुरारी |
एक दिन तू भी सोवेगा, लम्बे पाँव पसारी ||
अर्थ : कबीर कहते हैं – अज्ञान की नींद में सोए क्यों रहते हो? ज्ञान की जागृति को हासिल कर प्रभु का नाम लो.सजग होकर प्रभु का ध्यान करो.वह दिन दूर नहीं जब तुम्हें गहन निद्रा में सो ही जाना है – जब तक जाग सकते हो जागते क्यों नहीं? प्रभु का नाम स्मरण क्यों नहीं करते ?
 
आछे / पाछे दिन पाछे गए हरी से किया न हेत |
अब पछताए होत क्या, चिडिया चुग गई खेत ||
अर्थ : देखते ही देखते सब भले दिन – अच्छा समय बीतता चला गया – तुमने प्रभु से लौ नहीं लगाई – प्यार नहीं किया समय बीत जाने पर पछताने से क्या मिलेगा? पहले जागरूक न थे – ठीक उसी तरह जैसे कोई किसान अपने खेत की रखवाली ही न करे और देखते ही देखते पंछी उसकी फसल बर्बाद कर जाएं.
 
रात गंवाई सोय के, दिवस गंवाया खाय ।
हीरा जन्म अमोल सा, कोड़ी बदले जाय ॥
अर्थ : रात नींद में नष्ट कर दी – सोते रहे – दिन में भोजन से फुर्सत नहीं मिली यह मनुष्य जन्म हीरे के सामान बहुमूल्य था जिसे तुमने व्यर्थ कर दिया – कुछ सार्थक किया नहीं तो जीवन का क्या मूल्य बचा ? एक कौड़ी –
बड़ा हुआ तो क्या हुआ जैसे पेड़ खजूर।
पंछी को छाया नहीं फल लागे अति दूर ॥
अर्थ: खजूर के पेड़ के समान बड़ा होने का क्या लाभ, जो ना ठीक से किसी को छाँव दे पाता है और न ही उसके फल सुलभ होते हैं.